Αδιαφάνεια

Η αδιαφάνεια ως θεσμική παθογένεια του κράτους δικαίου 🌿🇬🇷 Η αρχή της διαφάνειας αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα του κράτους δικαίου και προϋπόθεση της δημοκρατικής νομιμοποίησης της δημόσιας εξουσίας. Χωρίς διαφάνεια, η άσκηση διοικητικής ή ρυθμιστικής αρμοδιότητας καθίσταται ανεξέλεγκτη, η δε εμπιστοσύνη του πολίτη προς τους θεσμούς αποδυναμώνεται. Η αδιαφάνεια δεν συνιστά απλώς διοικητική δυσλειτουργία· αποτελεί καθεαυτήν νομική παθολογία. 🌿🇬🇷 Κατά το ελληνικό συνταγματικό δίκαιο, η αρχή της διαφάνειας απορρέει από το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος, σε συνδυασμό με την αρχή της χρηστής διοίκησης και το δικαίωμα πληροφόρησης του διοικουμένου. Η διοίκηση οφείλει όχι μόνο να ενεργεί νομίμως, αλλά και να αιτιολογεί επαρκώς τις πράξεις και τις αποφάσεις της, ώστε αυτές να καθίστανται κατανοητές και ελέγξιμες. Η έλλειψη σαφούς αιτιολόγησης συνιστά ευθεία παραβίαση της αρχής της νομιμότητας. 🌿🇬🇷 Η αδιαφάνεια καθίσταται ιδιαιτέρως προβληματική σε τομείς στρατηγικής σημασίας, όπως η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Εκεί, σύνθετοι μηχανισμοί τιμολόγησης, αδιανόητοι για τον μέσο πολίτη, λειτουργούν ως φραγμός στην ουσιαστική άσκηση δικαιωμάτων. Όταν ο διοικούμενος αδυνατεί να κατανοήσει τη βάση μιας οικονομικής επιβάρυνσης, τότε στερείται πρακτικά της δυνατότητας ελέγχου, ένστασης ή δικαστικής προστασίας. 🌿🇬🇷 Σε επίπεδο ενωσιακού δικαίου, η διαφάνεια αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της εσωτερικής αγοράς και της προστασίας του καταναλωτή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιβάλλει την παροχή σαφούς, πλήρους και προσβάσιμης πληροφόρησης, ιδίως σε αγορές όπου υφίσταται ασύμμετρη πληροφόρηση μεταξύ παρόχων και πολιτών. Η συστηματική απόκρυψη ή η υπέρμετρη πολυπλοκότητα των όρων συνιστά μορφή έμμεσης παραπλάνησης. 🌿🇬🇷 Η θεσμική συνέπεια της αδιαφάνειας είναι η μετατόπιση της εξουσίας από τους δημοκρατικά ελεγχόμενους θεσμούς προς άτυπα κέντρα λήψης αποφάσεων. Έτσι, δημιουργείται ένα καθεστώς de facto αυτορρύθμισης, όπου ιδιωτικά συμφέροντα καθορίζουν τους όρους της αγοράς, χωρίς ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο. Το φαινόμενο αυτό αλλοιώνει τον πυρήνα της οικονομικής ελευθερίας και υπονομεύει την κοινωνική δικαιοσύνη. 🌿🇬🇷 Η αντιμετώπιση της αδιαφάνειας δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής σκοπιμότητας, αλλά συνταγματική υποχρέωση. Η κατοχύρωση απλών, κατανοητών και ελέγξιμων διαδικασιών, η ενίσχυση των ρυθμιστικών αρχών και η πραγματική λογοδοσία αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών και τη λειτουργία του κράτους δικαίου. 🌿🇬🇷 Γράφει ο Καθηγητής Δρ. Αλέξιος Παναγόπουλος Ακαδημαϊκός – Τριών Ξένων Ακαδημιών των Επιστημών Academician Prof. DDDr. Dr. Habil. Alexios P. Panagopoulos Academician – Member of Three Foreign Academies of Sciences.